اسد الله معطوفى

1186

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

بقعه و گورستان شازده قاسم ( توتستان ) گذر شاهزاده قاسم و امامزاده آن‌كه تا اواخر دوره قاجار براساس اسناد موجود و در اختيار نگارنده « امامزاده توتستان » خوانده مىشد ، در « محله ميدان » استراباد واقع شده بود . در حاشيه اين بقعه مخصوصا در ضلع جنوبى و شرقى آن گورستان تاريخى با اهميتى وجود داشت كه در آن سنگ مزارهاى باارزش و قديمى زيادى به‌چشم مىخوردند . بر روى يكى از اين سنگهاى عصر شاه عباس دوم صفوى چنين آمده بود : « الحكم ، هذا مرقد المرحوم حسينعلى خان ابن احمد آقا سنه 1062 » . در اين گورستان بخاطر مجاورت با اين امامزاده ، سنگ مزارهاى باشكوه و پركارى وجود داشت كه دو نمونه آن هم‌اكنون در موزه سنگ گرگان نگه‌دارى مىشوند . تعدادى از اين سنگ‌ها متعلق به سران تيره‌هاى بزرگ قاجار مقيم محله ميدان استراباد بودند . قبل از بنيان‌گذارى حكومت قاجار در تهران توسط آقا محمد خان ، طوايف و تيره‌هاى بزرگ قاجار ( يوخارىباش‌ها و اشاقه‌باش‌ها ) كه از زمان شاه عباس صفوى براى مقاومت در برابر تراكمه به اين ايالت كوچ داده شده و در مبارك‌آباد آن زمان ( آق‌قلعه فعلى ) اسكان داده شدند ، بتدريج گروهى از آن‌ها به سوى شهر استراباد و محله اشراف‌نشين آن عصر « ميدان » آمدند . بعدها با بنيان‌گذارى حكومت قاجار و انتخاب تهران به عنوان دار الخلافه ( پايتخت ) ، بسيارى از اشرافيت و سران متنفذ آن‌ها به سوى تهران سرازير شدند تا سهمى از قدرت را نصيبت خود كنند . آنهائى كه در محله ميدان استراباد باقى ماندند ، بعدها پس از مرگ در چند گورستان بزرگ مثل نه‌تن ، چهل‌تن ، امامزاده نور ، خواجه خضر ، امام‌زاده عبد الله و نيز گورستان شازده قاسم يا توتستان دفن شدند . دولوها ، قراماسانلوها ، زيادلوها ، قجرها ، مادانلوها و . . . مقيم گرگان فعلى و تعدادى از روستاها ( از جمله كلاجان قاجار ) در حقيقت احفاد و بازماندگان همين طوايف و تيره‌هاى مختلف قاجارهاى قديم استراباد محسوب مىشوند . به هر صورت به‌خاطر دفن اعيان و اشراف قاجار در گورستان امامزاده شازده قاسم ، بقعه آن‌را در دوران مشروطيت ( 1327 ه . ق - عصر محمد على شاه ) بطور كامل تخريب و بناى جديدى احداث نمودند . سپس بار ديگر در سال 1316 خورشيدى تعميرات كلى بر روى بنا انجام گرفت و سرانجام هم در سالهاى اخير ( 1380 خ ) بناى جديد و بزرگ آن به اتمام رسيد . مشخصات بعدى بنا و بقعه دوره قاجارى آن ( پس از ترميم 1316 خ ) بدين‌شرح